Een nuttig jaarplan

Home/Ongecategoriseerd/Een nuttig jaarplan

Een nuttig jaarplan

Een good old traditional op het lijstje der administratieve planlast der leraar is het maken/aanpassen van jaarplannen. Dat zijn documenten die, vaak onder lichte dwang van schooldirecties en -besturen, moeten worden aangeleverd om de planning van de leerinhouden over een schooljaar duidelijk te maken. Vanuit de overheidsreglementering voor onderwijs (Vlaanderen) is een jaarplan overigens geen verplicht instrument.
Lees hierover o.a.
“Planningsdocumenten – Ondersteunend materiaal dat het schoolteam gebruikt om de onderwijsleerpraktijk te plannen. De onderwijsinspectie legt inhoudelijk en vormelijk geen enkele verplichting op. Het schoolteam kiest zelf hoe het haar aanbod plant en welke instrumenten het hiervoor nuttig acht (jaarplan, dag- of weekagenda, klasboek …)” https://www.onderwijsinspectie.be/nl/abc-van-inspectie-20
Onderwijskoepels (zie bijvoorbeeld APR-5), schoolbesturen en directies kunnen natuurlijk andere (lees: meer) eisen stellen. Doordat vele leraren dit vooral als een administratief taakje zien, zijn ook de commerciële spelers (lees: de educatieve uitgeverijen) op de kar gesprongen en leveren ze kant-en-klare modellen aan waar je enkel de hoofding moet aanvullen, en klaar is kees. De verwijzingen naar afkortingen van leerplandoelen en eindtermen krijg je er gratis bij.

Geen wonder deze vorm van ‘het jaar plannen’ een gezonde vorm van afkeer oproept. Vermits we toch gekozen hebben om leraar en niet boekhouder te worden, kijken we best even hoe een jaarplan door minimale inspanning en met maximaal rendement aangepast kan worden in het voordeel van de leraar.
Ik ga van de volgende premisse uit. Het lesmateriaal dat je voorziet voor de leerling, is in overeenstemming met eindtermen/leerplandoelen. Dat wil zeggen dat er vaak heel wat ballast uit handboeken kan worden geschrapt, maar daar gaat deze blogpost niet over.
Een jaarplan kan minstens de volgende twee elementen bevatten.
1. een planning van de leerinhouden in de tijd

Ik wil weten welke hoofdstukken ik per trimester/semester wil geven. M.a.w. welke inhouden moeten tegen vb welke examenperiode gezien zijn? Dit om te vermijden dat we plots voor onaangename verrassingen komen te staan. Daarbij kan een simpele blik op je lessenrooster (“oei, ik geef veel les op maandag, en die dag valt veel weg door …”) volstaan om te weten hoeveel weken je effectief les kunt geven. Ervaren leraren weten dikwijls hoeveel tijd je aan iets normaal besteedt, dus samenwerking van jongere leraren met ervaren leraren lijkt zinvol. Ook leerplannen geven richtlijnen qua tijdsbesteding maar staar je daar niet blind op. Grote evaluaties kunnen ook hun plaats hebben in die planning. De neerslag van die planning neemt een halve A4 in beslag.

  1. September: – getallenleer 1: herhaling getallenleer + meetkunde 1: ruimtemeetkunde …
  2. Oktober: getallenleer 2: vergelijkingen in Q. Tussentijdse grote toets getallenleer + meetkunde 1 …
  3. November: meetkunde 2: transformaties. getallenleer 3: rekenregels van machten …
  4. December: EXAMEN getallenleer 1,2,3 + meetkunde 1,2 …

2. De volgorde waarin je inplant
Dikwijls zijn curricula zo opgebouwd dat er een logische volgorde te vinden is. Spiraal-leerplannen verplichten ons als leraar om leerinhouden regelmatig te herhalen en te verdiepen met nieuwe leerstof. Zo staat in het leerplan wiskunde ‘oplossen van vergelijkingen’ in elk leerjaar op het menu en bouw je in de geschiedenisles steeds verder op een referentiekader etc. Dat is een uitstekende zaak. Het allerbelangrijkste echter bij het maken van je plan is het volgende: denk na over welke essentiële vaardigheden en -kennis die je je leerlingen wil/moet meegeven en die belangrijk zijn voor het vervolg in het curriculum. Dit is een heel interessante oefening om alleen of in groep te doen. Ik deel een voorbeeld voor wiskunde in het eerste jaar secundair onderwijs

  • vergelijkingen oplossen
  • basisbegrippen meetkunde (her-)kennen en toepassen
  • letterrekenen
  • Berekeningen met gehele getallen en rationale getallen kunnen toepassen

Je zou kunnen argumenteren dat dit gewoon het hele curriculum in beslag neemt, maar als je eens dieper nadenkt, zul je gauw merken dat het allemaal niet zo complex is. Beperk je tot een haalbaar aantal essentiële vaardigheden en kennis, en check even met de leraren in vervolgjaren of dit klopt. Merk ook op dat ik geen generieke vaardigheden in deze lijst op neem (zoals “samenwerkend wiskundige problemen oplossen”), niet omdat die niet belangrijk zijn maar wel omdat ze enkel trainbaar zijn binnen de inhoudelijke context. Eens je die belangrijke leerinhouden hebt afgezonderd, is het belangrijk dat je die meer dan 1 keer behandelt gedurende het leerjaar. Dit betekent niet dat je meer tijd hieraan moet spenderen maar dat je beter op drie momenten vijf oefeningen maakt over die inhouden in plaats één keer vijftien oefeningen. Staan er essentiële vaardigheden of kennis ingepland in de laatste paar weken van het schooljaar? Kunnen die niet vroeger aan bod komen? Een fundamenteel en simpel principe van leren is immers het gespreid oefenen en herhalen (distributed practice), en wat je leerde je terug proberen herinneren (retrieval practice). Zie daarover o.a. deze blogposts van o.a. Paul Kirschner en ondergetekende.
Zorg dat je in je jaarplan dus momenten voorziet waarin je eerder geziene, belangrijke leerinhouden terug (laat) inoefenen.

  • via een huiswerk;
  • herhalingsquiz;
  • Twee korte vragen bij de start van elke les over leerstof van een paar weken/maanden eerder;
  • Herhalingstoets of ,nog meer omstreden, cumuluatief toetsen, waarbij belangrijke topics steeds gekend moeten blijven;

Vergeten is menselijk en oefening baart kunst, dus verwacht niet van je leerlingen dat ze de belangrijkste inhouden kennen of kunnen toepassen als je ze maar één keer hebt behandeld. Voorzie dus ruimte en tijd in je jaarplan om de écht belangrijke leerinhouden meer dan één keer te zien of om je leerlingen te ‘verplichten’ terug te keren naar die eerdere leerinhouden.

By | 2018-09-24T07:35:50+00:00 September 23rd, 2018|Ongecategoriseerd|0 Comments

Leave A Comment